DỰ ÁN NGUỒN LỢI VEN BIỂN VÌ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Cải thiện sinh kế tại các mô hình đồng quản lý dự án CRSD - Bài toán khó cần lời giải lớn



Cải thiện sinh kế tại các mô hình đồng quản lý dự án CRSD - Bài toán khó cần lời giải lớn
Dự án nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững - CRSD đã và đang thực hiện rất nhiều hoạt động nhằm cải thiện sinh kế của người dân ven biển như xây dựng cảng cá, bến cá, hạ tầng đường xá nhằm tạo sự thuận tiện trong vận chuyển, giao dịch cũng như đảm bảo chất lượng đánh bắt, nuôi trồng; đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho các nhóm mục tiêu; cung cấp một số đầu vào thiết yếu cho các mô hình… Tuy nhiên, cải thiện sinh kế trong các mô hình đồng quản lý vẫn là vấn đề nan giải.

Khó khăn - thách thức
Sinh kế được hiểu một cách đơn giản là phương tiện kiếm sống hay nguồn thu nhập của một hay một nhóm người.  Tại các mô hình đồng quản lý, thu nhập người dân chủ yếu dựa vào khai thác ven bờ; trong khi, công việc này đang đối mặt với nhiều khó khăn. Thách thức sinh kế ngư dân ven bờ gặp phải có thể chia theo 5 nhóm nguồn vốn như sau:

Nguồn vốn - yếu tố tác động trực tiếp đến sinh kế

1. Nguồn vốn con người (giáo dục, đào tạo, sức khỏe…): 
Lực lượng lao động tuy có dồi dào song nghề biển chủ yếu dành cho người nam giới; hơn nữa, nghề này có tính mùa vụ nên sử dụng lao động không đồng đều, bận vào mùa đánh bắt trong khi còn có nhiều thời gian nhàn rỗi. Thêm vào đó, khi điều kiện thời tiết xấu, lao động không được sử dụng đồng nghĩa với việc không có thu nhập.
Trình độ dân trí tại các cộng đồng còn thấp nhất là trong vấn đề quản lý tài chính hộ. Nhiều hộ gia đình có mức thu nhập không phải là thấp nhưng do quản lý tài chính không tốt nên vẫn thường xuyên gặp khó khăn về mặt kinh tế.
Nghề đánh bắt vốn là nghề nặng nhọc và có mức độ rủi ro nghề nghiệp cao. Khi gặp phải những biến cố như thiên tai hay rủi ro nghề nghiệp, cuộc sống của các gia đình ngư dân rất dễ bị tổn thương.
 2. Nguồn vốn vật chất (phương tiện, máy móc, hạ tầng…):
Nhiều hộ gia đình còn chưa đủ điều kiện sắm tàu thuyền để đánh bắt chỉ có thể khai thác bằng lưới gần bờ.
Chất lượng đường giao thông tại một số vùng còn thấp ảnh hưởng đến việc vận chuyển và chất lượng sản phẩm đánh bắt của người dân.
Người dân cũng chưa tiếp cận được các phương tiện bảo quản sản phẩm như kho lạnh hoặc phương tiện vận chuyển sản phẩm ra thị trường.
3. Nguồn vốn tài chính (tiền, tiết kiệm, tín dụng…):
Phần lớn ngư dân ven biển vẫn còn nghèo chỉ đủ chi trả những chi phí thường nhật chứ chưa có tích lũy và tiết kiệm để đầu tư.
Hệ thống ngân hàng, tín dụng tuy rất phát triển nhưng người dân lại khó có điều kiện tiếp cận bởi vì nếu muốn vay vốn cần có tài sản thế chấp, trong khi tài sản người dân dù có thế chấp cũng không thể vay được số vốn đủ lớn để sản xuất (nghề đánh bắt yêu cầu số vốn tương đối lớn để đóng tàu thuyền cũng như số vốn lưu động cho nhiên liệu).
4. Nguồn vốn tự nhiên (đất, nước, ..)
Dân làng chài hầu như không có đất nông nghiệp hay lâm nghiệp để sản xuất.
Diện tích mặt biển đánh bắt chưa có chính sách giao cho người dân. Người dân từ nhiều nơi có thể đến cùng đánh bắt tại vùng biển gần nơi cộng đồng sinh sống. Việc này dẫn đến nguồn lợi thủy sản ngày một cạn kiệt nhanh, bên cạnh đó, người dân không thể có ý thức bảo vệ nguồn lợi khi nguồn lợi đó không phải của mình hay của cộng đồng mình.
5. Nguồn vốn xã hội (quan hệ xã hội, liên kết, mạng lưới …):
Ngư dân là những người sản xuất và chỉ là một mắt xích trong chuỗi giá trị. Trong khi liên kết với các mắt xích khác như thu gom, chế biến, tiêu thụ còn rất lỏng lẻo dẫn đến giá trị người dân nhận được còn thấp hơn nhiều so với tiềm năng.
Không có sự liên kết giữa các cộng đồng để tạo số lượng sản phẩm đủ lớn nhằm có được tính kinh tế do quy mô.
Giải pháp
Tại buổi làm việc giữa Ngân hàng Thế giới, Ban Quản lý dự án Trung ương CRSD và các ban quản lý dự án 8 tỉnh thuộc dự án ngày 8/3/2016, các hoạt động đã thực hiện, kế hoạch và định hướng đẩy mạnh công tác cải thiện sinh kế đã được thảo luận chi tiết. Các giải pháp đưa ra có thể được chia làm 3 nhóm sau.
1. Cải thiện sinh kế thông qua tạo giá trị gia tăng cho nghề khai thác ven bờ:
 Tiếp tục các nội dung đào tạo tập huấn nhằm nâng cao nguồn vốn con người. Đặc biệt, phối kết hợp với các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên để tiến hành các chủ đề tập huấn cần thiết và có hiệu quả đối với người dân như quản lý tài chính vi mô…
Các tỉnh hoàn thiện và xây dựng các kế hoạch sinh kế chi tiết và thực tiễn để có được sự hỗ trợ về mặt vật chất cho cộng đồng ngư dân từ dự án. Đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân các kế hoạch đồng quản lý bao gồm các nội dung như hạ tầng cộng đồng nghề cá.
Hỗ trợ người dân về mặt thông tin để có thể tiếp cận với các nguồn vốn tài chính hiện có từ các ngân hàng như Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp, các quỹ tín dụng…
Xây dựng các kế hoạch để có thể thành lập các quỹ quay vòng do cộng đồng tự quản để có thể hỗ trợ những người dân không có điều kiện với các nguồn vốn chính thức.
Thí điểm phân quyền khai thác (quyền quản lý mặt nước) cho các tổ đồng quản lý tại một số tỉnh nhằm có các mô hình và ví dụ để xây dựng dự thảo thể chế hóa phân quyền khai thác cho cộng đồng.
Tiếp tục các hoạt động bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản tại các tổ đồng quản lý nhằm duy trì nguồn vốn tự nhiên tại các vùng đồng quản lý.
Xây dựng kế hoạch và triển khai các công tác xúc tiến thương mại và kết nối giữa người dân, chủ tàu và thương lái, các doanh nghiệp kho vận nhằm tối đa hóa lợi ích người dân nhận được từ sản phẩm của mình.
2. Chuyển đổi sinh kế
Chuyển đổi sinh kế có thể được tính đến đối với những ngư dân khai thác và sử dụng các phương tiện và ngư cụ bất hợp pháp như giã cào, xung điện và thuốc nổ… Việc chuyển đổi sinh kế cũng cần thiết đối với một số vùng mà người dân tham gia công tác khai thác quá mức so với nguồn tài nguyên hay ở những vùng tài nguyên đã cạn kiệt. Việc này cần được xúc tiến thông qua việc đào tạo nghề và kỹ năng cho người dân. 

Đánh cá bằng xung điện

Chuyển đổi sinh kế cũng có thể thực hiện ở những vùng mà quỹ đất nông nghiệp còn nhiều có thể giao đất cho người dân làm nghề cá không hiệu quả.
3. Đa dạng sinh kế
Đa dạng sinh kế nhằm giảm rủi ro khó khăn sinh kế bằng cách có được nhu nhập từ nhiều hơn một nguồn thu, giảm việc sử dụng lao động không đồng đều; đây là chiến lược phân tán rủi ro và giảm tính dễ tổn thương.
Đa dạng sinh kế có thể được thực hiện ở 2 cấp: cấp hộ và cấp cộng đồng.
Tại cấp hộ, hoạt động chủ yếu của dự án có thể là hỗ trợ lập kế hoạch tài chính hộ và hỗ trợ để có được nguồn tín dụng từ đó hộ gia đình có thể tổ chức sản xuất kinh doanh.
Tại cấp cộng đồng, một số mô hình sinh kế đã được xây dựng tại một số tỉnh như nuôi trồng thủy sản (voọc, tôm, cá…), hoạt động nông nghiệp tại một số vùng có điều kiện (nuôi bò, trồng cây nông nghiệp), du lịch sinh thái, chế biến thủy sản, nghề thủ công như đan lưới…
Dự án cũng có thể tham khảo một số mô hình đa dạng sinh kế thành công trên thế giới như thu lượm vỏ ốc, sò, san hô, sao biển… làm đồ thủ công mỹ nghệ hay trồng các loại rong tảo làm thuốc hay thức ăn.
Tóm lại, Dự án Nguồn lợi Ven biển vì sự Phát triển Bền vững đã và đang thực hiện những hoạt động cụ thể, bài bản và tổng hợp nhằm cải thiện sinh kế cho ngư dân trong các cộng đồng đồng quản lý. Để đảm bảo sự thành công cho sự nghiệp này, Ban Quản lý Dự án Trung ương và Ban Quản lý Dự án 8 tỉnh cũng như người dân cần tích cực phối hợp hành động và đẩy nhanh các hoạt động cũng như công tác giải ngân; sự tham gia của các tổ chức đoàn thể, chính trị xã hội và công tác vận động thể chế hóa một số nội dung dự án là các hoạt động không thể thiếu trong sự nghiệp này.

Tác giả: samvietnam

Bình luận

samvietnam
09/03/2016 4:00:00 CH

Mr. Cao Thăng Bình có một số kết luận liên qua tới cả các câu hỏi và sinh kế, đại ý như sau: Các kế hoạch sinh kế nộp lên Bank cần chung chung vì nếu chi tiết quá sau này thay đổi lại phải NOL lại; tuy nhiên, cùng kế hoạch đó càng xuống dưới càng phải chi tiết cụ thể để dễ triển khai. Theo hiệp định giữa VN và WB, trong khuôn khổ dự án hoàn toàn có thể thực hiện thí điểm phân quyền quản lý mặt nước cho cộng đồng. Kế hoạch sinh kế hướng tới cấp chứng chỉ khai thác bền vững để ngư dân có thể có thu nhập bán sản phẩm tốt hơn (giống như chứng chỉ FSC trong lâm nghiệp). Các nội dung mua sắm lớn như kho lạnh, mua sắm thuyền nên thuộc đầu tư tư nhân vì các khoản đó lớn, nếu dùng cùng một số tiền mà tìm được khoản mục đầu tư cộng đồng tốt thì hiệu quả hơn nhiều. Có thể có biện pháp liên kết nào đó để có được các phương tiện nhưng không dùng đầu tư dự án. Các kế hoạch cải thiện sinh kế có giao đất nông nghiệp cần phải tiến hành cẩn thận nếu không dẫn đến xung đột trong tương lai. Một số ngư cụ được coi là bị cấm không nhất thiết phải hủy bỏ mà có thể cải tiến để sử dụng đúng mục đích khai thác hợp pháp. Trong vấn đề mua sắm lựa chọn giữa bảng kê và 3 báo giá thì tùy theo các điều kiện để áp dụng nhưng 3 báo giá thường là an toàn hơn vì có cung cấp chứng cứ về tính minh bạch. Các tỉnh xúc tiến nhanh việc hoàn thành và triển khai các kế hoạch sinh kế và sẽ rà soát lại vào tháng 6 năm nay.

Lai
09/03/2016 3:26:34 CH

Bác Sâm hay bác nào có kết luận Hội thảo về sinh kế này post lên cho anh em comments nhé?

Thúy
09/03/2016 2:45:24 CH

Nhưng ảnh thi không bao quát được cuộc hội thảo

hoaithuy
09/03/2016 2:44:23 CH

Bài viết của anh: Có nội dung hay. Khâm phục, khâm phục

Bình luận của bạn